25 grudnia 2014 r. weszła w życie nowa Ustawa o prawach konsumenta. Jej celem jest ujednolicenie przepisów konsumenckich na terenie Unii Europejskiej oraz zwiększenie ochrony najsłabszych uczestników rynku, czyli konsumentów, przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Co to w praktyce oznacza dla sprzedających i konsumentów i jak nowe obowiązki nakładane na sprzedających wpłyną na bezpieczeństwo dokonywanych transakcji, wyjaśnia prawnik Judyta Skalska-Filip.

W związku z ujednoliceniem we wszystkich krajach Unii Europejskiej przepisów konsumenckich, na Polskę, jako członka, został nałożony obowiązek implementacji do krajowego porządku prawnego przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Europy nr 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r., w konsekwencji czego 9 maja 2014 r. Sejm uchwalił, a 30 maja 2014 r. prezydent RP podpisał Ustawę o prawach konsumenta. Ustawa weszła w życie po wydłużonym okresie vacatio legis, czyli czasie niezbędnym na wejście w życie regulacji, tj. po 6 miesiącach od daty ogłoszenia, czyli 25 grudnia 2014 r., zmieniając dotychczasową Ustawę o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu Cywilnego z 27 lipca 2002 r. (Dz.U. 2002 nr 141 poz. 1176).
Do transakcji dokonanych włącznie do 24 grudnia 2014 r., czyli przed wejściem w życie nowych przepisów, miały zastosowanie przepisy Ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, a po tej dacie – przepisy nowej Ustawy o prawach konsumenta. W praktyce oznacza to, że sprzedawca, prowadzący działalność chociażby ubocznie przez sklep internetowy, musi udostępnić nowy regulam uwzględniający stan prawny od 25 grudnia 2014 r.

Zobowiązania Przedsiębiorcy prowadzącego sprzedaż w siedzibie firmy

Najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się umową, Przedsiębiorca dokonujący sprzedaży w sposób tradycyjny, czyli w swojej siedzibie, zobowiązany jest do przedstawienia konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały następujących informacji:

1. główne cechy świadczenia, z uwzględnieniem przedmiotu świadczenia, informacje o sposobie porozumiewania się z konsumentem;
2. dane identyfikujące Przedsiębiorcę – o firmie, numerze pod którym firma została zarejestrowana (numer ewidencji działalności gospodarczej / KRS i organ, który dokonał rejestracji), adres, pod którym działa Przedsiębiorstwo, i numer telefonu Przedsiębiorstwa;
3. łączną cenę lub wynagrodzenie za świadczenie wraz z podatkami, a gdy charakter przedmiotu świadczenia nie pozwala, rozsądnie oceniając, na wcześniejsze obliczenie ich wysokości – sposób, w jaki będą one obliczane, a także opłaty za dostarczenie, usługi pocztowe oraz jakiekolwiek inne koszty, a gdy nie można ustalić wysokości tych opłat – poinformować o obowiązku ich uiszczenia; w razie zawarcia umowy na czas nieoznaczony lub umowy obejmującej prenumeratę Przedsiębiorca ma obowiązek podania łącznej ceny lub wynagrodzenia obejmującego wszystkie płatności za okres rozliczeniowy, a także wszystkich kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść; klient najpóźniej w momencie zawarcia umowy musi wiedzieć o wszelkich kosztach związanych z umową o kosztach transportu, jak również kosztach montażu;
4. sposób i termin spełnienia świadczenia przez Przedsiębiorcę oraz stosowaną przez Przedsiębiorcę procedurę rozpatrywania reklamacji (np. procedura stosowana przy reklamacji złożonej z tytułu rękojmi);
5. przewidzianą przez prawo odpowiedzialność Przedsiębiorcy za jakość świadczenia;
6. treść usług posprzedażnych i gwarancji (o ile sprzedawca przewiduje udzielenie na towar gwarancję);
7. czas trwania umowy lub – gdy umowa zawarta jest na czas nieoznaczony lub ma ulegać automatycznemu przedłużeniu – o sposobie i przesłankach wypowiedzenia umowy;
8. funkcjonalność treści cyfrowych oraz mających zastosowanie technicznych środkach ich ochrony;
9. mające znaczenie interoperacyjnościowe treści cyfrowe ze sprzętem komputerowym i oprogramowaniem.

Zobowiązania Przedsiębiorcy prowadzącego sprzedaż na odległość

W przypadku sprzedaży poza lokalem Przedsiębiorcy i sprzedaży na odległość to Przedsiębiorca najpóźniej w chwili wyrażenia przez konsumenta woli związania się będzie miał obowiązek podać dane wymagane do informowania konsumenta zawierającego umowę w sposób tradycyjny określony w pkt. 1, 2, 3, 7, 8 i 9 i nadto poinformować konsumenta w sposób jasny i zrozumiały o:

1. adresie przedsiębiorstwa, adresie poczty elektronicznej oraz numerach telefonu lub faksu, jeżeli są dostępne, pod którymi konsument może szybko i efektywnie kontaktować się z Przedsiębiorcą;
2. adresie, pod którym konsument może składać reklamacje, jeżeli jest inny niż adres, o którym mowa powyżej;
3. kosztach korzystania ze środka porozumiewania się na odległość w celu zawarcia umowy, w przypadku gdy są wyższe niż stosowane zwykle za korzystanie z tego środka porozumiewania się;
4. sposobie i terminie zapłaty;
5. sposobie i terminie spełnienia świadczenia przez Przedsiębiorcę oraz stosowanej przez Przedsiębiorcę procedurze rozpatrywania reklamacji;
6. sposobie i terminie wykonania prawa odstąpienia od umowy, a także wzorze formularza odstąpienia od umowy;
7. kosztach zwrotu rzeczy w przypadku odstąpienia od umowy, które ponosi konsument; w odniesieniu do umów zawieranych na odległość – kosztach zwrotu rzeczy, jeżeli ze względu na swój charakter rzeczy te nie mogą zostać w zwykłym trybie odesłane pocztą;
8. obowiązku zapłaty przez konsumenta poniesionych przez Przedsiębiorcę uzasadnionych kosztów za spełnione na jego rzecz świadczenia do chwili odstąpienia przez niego od umowy, jeżeli konsument odstąpi od umowy po zgłoszeniu żądania związanego z wykonaniem usługi, dostarczenia wody, gazu, energii elektrycznej itd.;
9. braku prawa odstąpienia od umowy zgodnie z ustawą lub okolicznościach, w których konsument traci prawo do odstąpienia od umowy, np. konsumentowi nie przysługuje prawo do odstąpienia od zawartej umowy, której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokajaniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Konsument nie ma prawa do odstąpienia od umowy również w sytuacji, gdy przedmiotem świadczenia na jego rzecz są przedmioty, które po dostarczeniu, ze względu na swój charakter, zostają nierozłącznie połączone z innymi rzeczami;
10. obowiązku Przedsiębiorcy dostarczenia rzeczy bez wad;
11. istnieniu i treści gwarancji i usług posprzedażnych oraz sposobie ich realizacji;
12. kodeksie dobrych praktyk, o którym mowa w Ustawie z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz sposobie zapoznania się z nim;
13. minimalnym czasie trwania zobowiązań konsumenta, wynikających z umowy;
14. wysokości i sposobie złożenia kaucji lub udzielenia innych gwarancji finansowych, które konsument jest zobowiązany spełnić na żądanie Przedsiębiorcy;
15. możliwości skorzystania z pozasądowych sposobów rozpatrywania reklamacji i dochodzenia roszczeń oraz zasadach dostępu do tych procedur.

Umowy zawarte na odległość

Umowa zawierana na odległość, przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, nakłada na konsumenta obowiązek zapłaty; Przedsiębiorca ma obowiązek dostarczyć konsumentowi w sposób jasny i widoczny, bezpośrednio przed złożeniem przez konsumenta zamówienia, informacji, o których mowa powyżej, jak również jest zobowiązany do zapewnienia, aby konsument w momencie składania zamówienia wyraźnie potwierdził, że wie, iż zamówienie pociąga za sobą obowiązek zapłaty. Jeżeli do złożenia zamówienia konsument używa przycisku lub podobnej funkcji, muszą być one oznaczone w łatwo czytelny sposób słowami „zamówienie z obowiązkiem zapłaty” lub innego równoważnego jednoznacznego sformułowania. W przypadku niespełnienia przez Przedsiębiorcę powyżej określonych wymagań umowa nie rodzi żadnych skutków prawnych, ponieważ zgodnie z prawem nie została zawarta.

Umowy zawarte poza lokalem Przedsiębiorcy

Zmieniły się również przepisy dotyczące umów zawieranych poza lokalem Przedsiębiorców: z 10 do 14 dni wydłużono prawo do odstąpienia od umowy bez podania przyczyny i co do zasady bez ponoszenia z tego tytułu kosztów. Dotyczy to umowy zawartej na odległość oraz zawartej poza lokalem Przedsiębiorcy. Ponadto nadal jest utrzymany obowiązek informowania o przysługującym konsumentowi prawie do odstąpienia od ww. umowy (poprzednio w Ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. 2000 nr 22 poz. 271, tekst ujednolicony). Obostrzono przepisy za niepoinformowanie konsumenta o przysługującym mu prawie do odstąpienia od umowy – prawo to wygasa po upływie 12 miesięcy, licząc od dnia upływu 14-dniowego terminu odstąpienia od umowy, czyli wynosi 12 miesięcy i 14 dni od daty dokonania transakcji. W stanie prawnym obowiązującym do 24 grudnia 2014 r. termin ten wynosił 3 miesiące. Liczenie dla obu instytucji terminów do skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy jest różne, i mimo że ustawodawca te dwa rodzaje umów potraktował jednakowo, to terminy prawa do odstąpienia należy liczyć zupełnie inaczej – a mianowicie 14-dniowy termin do odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem Przedsiębiorstwa zaczyna biec od dnia zawarcia umowy, natomiast w przypadku umowy zawartej na odległość termin 14 dni zaczyna biec od daty wydania rzeczy. Przy tego typu umowach dodatkowo wprowadzony został wymóg uzyskania wyraźnej zgody konsumenta na wszelkie dodatkowe płatności, wykraczające poza ustalone uprzednio wynagrodzenie.
Sprzedawca jest zobowiązany do zwrotu kosztów przesłanego towaru w przypadku, gdy konsument odeśle do niego towar, jednakże tylko i wyłącznie w wysokości najtaniej oferowanej formy przesyłki.

Umowy zawierane przez telefon

Umowy zawierane przez telefon od 25 grudnia 2014 r. do swojej skuteczności zawarcia wymagają e-maila lub przesyłki listownej, czyli przesłania przez Przedsiębiorcę propozycji umowy na trwałym nośniku lub papierze – jeszcze przed zawarciem umowy, konsument musi potwierdzić mailem lub pisemnie oświadczenie o chęci zawarcia umowy (które dla celów dowodowych Przedsiębiorca musi zachować, ponieważ na nim ciąży prawny obowiązek), po czym Przedsiębiorca musi jeszcze raz wysłać do konsumenta – tą samą ścieżką – wartość zamówienia, który znów konsument musi potwierdzić – również przy użyciu trwałego nośnika. Dlatego do skutecznego zawarcia umowy trzeba wysłać np. 2 maile.

Wady

Dotychczas istniejąca instytucja niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową została zastąpiona instytucją wady, która dzieli się na wady fizyczne i wady prawne.

Reklamacje

W przypadku składania reklamacji pojawiło się również wiele nowych regulacji: konsument, który kupił wadliwy produkt, może wybrać między jego naprawą, wymianą, obniżeniem ceny a odstąpieniem od umowy – zwrotem rzeczy i domaganiem się zwrotu pieniędzy. To konsument jest teraz jedynym dysponentem sposobu załatwienia sprawy reklamacyjnej. W przypadku żądania naprawy lub wymiany, rozpatrując reklamację, Przedsiębiorca może odmówić spełnienia żądania konsumenta, jeżeli nie będzie to możliwe do wykonania lub wymagać będzie nadmiernych kosztów. W takim przypadku konsument może zmienić swoje żądanie z naprawy na wymianę lub z wymiany na naprawę oraz żądać obniżenia ceny lub od umowy po prostu odstąpić. W przypadku roszczeń o obniżenie ceny lub domagania się odstąpienia od umowy Przedsiębiorca może nie uznać żądań konsumenta i może alternatywnie zaproponować naprawę lub wymianę, ale tylko i wyłącznie gdy niezwłocznie je zrealizuje i nie pociągnie to za sobą nadmiernych niedogodności dla konsumenta. Konsument jednak może w propozycji Przedsiębiorcy zmienić naprawę na wymianę i na odwrót, chyba że jego wybór jest niemożliwy do wykonania lub wymaga nadmiernych kosztów. Odstąpienie konsumenta od umowy przy reklamacji jest możliwe tylko przy wystąpieniu wady istotnej, czyli takiej, która uniemożliwia konsumentowi korzystanie z rzeczy, albo korzystanie z rzeczy staje się po prostu niebezpieczne.

Konsekwencje prawne dla Przedsiębiorców

Ustawa o Prawach Konsumenta ustanawia kilka sankcji dla Przedsiębiorców-Sprzedawców za niedostosowanie się do wprowadzanych przepisów. Są to m.in.: możliwość popełnienia wykroczenia zagrożonego karą grzywny oraz ryzyko wszczęcia przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów postępowania w sprawie naruszenia zbiorowego interesu konsumentów, które jest zagrożone karą finansową do 10% wartości przychodów za poprzedni rok rozliczeniowy.

Artykuły zawarte w dziale „Porady prawne” stanowią zbiór informacji natury prawnej przydatnych Przedsiębiorcom. Nie stanowią one zaproszenia do podjęcia współpracy w zakresie udzielania porad prawnych przez firmę WIŚNIOWSKI.