Przedstawiciele branży reprezentujący różne środowiska, różne grupy uczestników procesu inwestycyjnego, akurat w tej kwestii mówią jednym głosem — budownictwo powinno być nowoczesne. W zależności jednak od profesji głos ten może przybierać różną formę, a w treści odmiennie będą się w nim rozkładać akcenty. Czy tak rzeczywiście jest? Miesięcznik „Builder” postanowił to sprawdzić, przyglądając się zagadnieniu nowoczesnego projektowania. Jak postrzegają, rozumieją i realizują to hasło architekci, a jak do tej kwestii podchodzą projektanci-konstruktorzy? Co oznacza nowoczesne projektowanie dla jednych, a co dla drugich? Nowocześnie, czyli jak? I za pomocą jakich narzędzi? Prezentujemy dwugłos — bardziej komplementarny aniżeli polemiczny — wybitnych specjalistów w zakresie projektowania.

ARCH. MARIUSZ ŚCISŁO

Prezes
Stowarzyszenie Architektów Polskich

Nie mogę odpowiadać za wszystkich architektów, ale w moim rozumieniu nowoczesność projektowania odnosiłbym nie do użytych narzędzi, lecz do zamierzonego celu. Żyjemy w okresie, kiedy priorytetem dla społeczeństwa, dla całej populacji, stają się problemy szeroko pojmowanej ekologii, które wymagają reakcji od nas jako projektantów. Jesteśmy zobowiązani zwrócić uwagę na aspekty w kreowaniu przestrzeni i standardów budynków, które odnoszą się do zrównoważonego rozwoju, ekonomii i ekologii. W ten sposób rozumiem podejście do nowoczesnego projektowania, niezależnie od kwestii przetransponowania projektu na realizację.

Nowoczesność projektowania może być też rozumiana jako aplikacja współczesnych materiałów, zaawansowanych technologii wykorzystujących obecny stan nauki, w tym na przykład nanotechnologii. Odpowiednie zastosowanie rozwiązań, które dzisiaj są określane mianem innowacji, a za chwilę lub w bardziej odległej przyszłości będą postrzegane jako standard, są identyfikacją nowoczesnego projektowania i budownictwa. Dzisiaj, w zakresie materiałowym, nowoczesność wykracza poza popularne skojarzenie architektury ze stalą, betonem i szkłem, które ukształtowało się na początku XX wieku.

Współcześnie mamy do czynienia z szerokim zakresem możliwości materiałowych, ale również z innymi niż kiedyś sposobami użytkowania przestrzeni. Nowoczesne projektowanie to również znajdowanie formuły, w jakiej odbiorca będzie funkcjonował — mieszkał, pracował, żył. Weźmy chociażby modne obecnie pojęcia coworking czy slow working — wymagające pozastandardowych rozwiązań w projektowaniu zespołów biurowych, przekazywania innej formuły tworzenia przestrzeni dla tych, którzy w tych miejscach mają przebywać, pracować.

Nowoczesność w projektowaniu definiują ponadto narzędzia programowe. Kiedyś wystarczył ołówek, pióro, grafos czy inne metody kreślarskie, potem nadeszła era, w której zastąpiono je komputerem. Teraz mamy do dyspozycji i komputery i software, który pozwala na projektowanie w 3D, tworzenie wirtualnej przestrzeni oraz modeli wykonywanych za pomocą drukarek 3D. Nastąpiła automatyzacja procesu wykonania dokumentacji. Ułatwia ona obsługę tego, co jest nadrzędnym celem w projekcie, realizacji idei tworzenia obiektu spełniającego współczesne zapotrzebowanie.

Nowoczesne budynki mają zapewniać odbiorcy warunki komfortu przebywania, w tym komfortu klimatycznego, cieplnego, a jednocześnie mają być energooszczędne, czyli tańsze w eksploatacji, co próbuje się osiągnąć przy zastosowaniu nowych materiałów. I to jest cały proces, z którym mamy do czynienia. Architekt zaś jest kimś w rodzaju dyrygenta zespołu, gdyż projektowanie ma charakter interdyscyplinarny, a jego zadaniem jest skoordynowanie wszystkich składowych elementów projektu: technologicznych, instalacyjnych, pracy inżynierów, z uwzględnieniem wymogów, jakim projektowany obiekt winien odpowiadać. Określając wyznaczniki nowoczesnego projektowania, nie zapominajmy o idei piękna, które jest dopełniającym się elementem witruwiuszowskiej triady. Estetyczno-architektoniczny wyraz projektu jest pochodną talentu i poziomu wykształcenia architekta, ale jest też związany z ukształtowaniem gustów estetycznych odbiorcy i inwestora czy, mówiąc szerzej, społeczeństwa.

DR HAB. INŻ. KRZYSZTOF ŻÓŁTOWSKI

prof. PG
Kierownik
Katedra Transportu Szynowego i Mostów
Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska
Politechnika Gdańska

W procesie projektowania można wyodrębnić trzy zasadnicze obszary tworzenia projektu. Pierwszy to sprawy administracyjne dotyczące szeroko rozumianych zgód i uzgodnień osób lub instytucji mających wpływ na projekt z różnych prawnych lub zwyczajowych względów. Drugi obszar to zagadnienia funkcjonalności, estetyki, bezpieczeństwa i trwałości projektowanej budowli. Trzeci obszar to techniki realizacji idei projektowych w detalu, tak aby projekt był możliwy do wykonania przez budowniczych bez wątpliwości i dowolności w interpretacji. Obszar spraw administracyjnych to utrapienie, które na co dzień dotyka architekta i inżyniera projektującego infrastrukturę. Zmienność przepisów, różnorodność w ich interpretacji oraz zwyczaje jednostek administracji związanych z procesem budowy sprawiają, że wysokiej klasy projektanci, architekci i inżynierowie budownictwa borykają się ze skomplikowaną machiną techniczno-prawną na wstępnym etapie projektowania.

Funkcjonalność, estetyka, bezpieczeństwo i trwałość to zagadnienia, dla realizacji których większość projektantów zdecydowała się na ten trudny i odpowiedzialny zawód. Zadaniem inżyniera jest przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa i trwałości, chociaż w obszarze infrastruktury funkcjonalność i estetyka również jego dotyczą. Dzisiejszy inżynier ma do dyspozycji ogromną wiedzę i wspaniałe narzędzia pozwalające na wirtualne modelowanie i wymiarowanie analizowanych struktur. Wspomagają go w pracy normy, przepisy i dobra praktyka. Ma w ręku wszystko, co potrzebne, żeby wykonać projekt tak, aby budowla była funkcjonalna, estetyczna, bezpieczna i trwała. Wykonuje zawód zaufania publicznego i pozostawia po sobie trwałe świadectwo swojej pracy.

Techniki realizacji idei projektowych w detalu to przysłowiowa kuchnia pracy projektanta. Trzeba wszystko zapisać, narysować i udokumentować tak, żeby inni mogli bez cienia wątpliwości zrealizować myśl autora. Tutaj najważniejsza jest organizacja pracy, wyszkolenie zespołu i wyposażenie techniczne. Współczesne projektowanie to złożony system powiązanych ze sobą elementów konstrukcji, funkcji i wyposażenia, w całości utrzymanych w estetycznym zamyśle autorów. System ten obecnie niemal całkowicie znajduje się w wirtualnej pamięci komputerów. Oprogramowanie przetwarzające gromadzone informacje to klucz do sprawnego, nieomylnego tworzenia w wirtualnym świecie, będącym coraz lepszym odwzorowaniem rzeczywistości. Wirtualne połączenie wszystkich procesów budowy w jedną całość to idea, która dzisiaj znana jest pod hasłem BIM. BIM, w połączeniu z nowoczesnym sprzętem komputerowym i graficznym, to obecnie jedyna możliwość sprawnego i bezbłędnego wykonania złożonego projektu. Jest więc czynnikiem decydującym o sukcesie zawodowym.

Kim jest zatem współczesny projektant? W czasach wysoko rozwiniętej cywilizacji projektant to prawnik, specjalista od przepisów budowlanych, projektant to inżynier, twórca koncepcji rozwiązań konstrukcyjnych i strukturalnych, projektant to konstruktor rozkładający na detale każdy fragment budowli, projektant to organizator procesu projektowego, menedżer, użytkownik skomplikowanego oprogramowania, programista i informatyk, projektant to osoba odpowiedzialna za powodzenie projektu w fazie realizacji. Na koniec projektant to zwykły człowiek, który, pomimo iż jest najwspanialszym tworem ewolucji, ma wiele wad i ułomności. Często się myli. Jego błędy mogą, jak w każdym innym przypadku, być bez znaczenia lub skutkować niewyobrażalną tragedią. Dlatego projektant przez wieki wypracował swój własny, indywidualny model postępowania, oparty na samokontroli, pokorze wobec natury i twórczej współpracy z innymi. Dzięki temu, pomimo swoich ludzkich ułomności, pozostaje niezastąpiony.